Önemli Açıklama: Körfez ve Rusya kaynaklı arz kaybı küresel motorin piyasasını daraltıyor

Özellikle Körfez ülkelerinin motorin ve gaz yağı ihracatının düşük seviyelere gerilemesi, uluslararası piyasalardaki arz kaybını artırırken Rusya'daki rafineri kesintileriyle birleşen bu durum motorin fiyatları ve rafineri marjları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Gündemin en çok konuşulan başlıklarından biri olan bu konuda, almanya ve Fransa'da ABD/İsrail-İran Savaşı'ndan önceki son işlem günü olan 27 Şubat'ta litre başına yaklaşık 1,8 avro seviyesinde bulunan motorin fiyatları, eylül ortasında 2,4 avro seviyesine tırmandı.

Konuyla ilgili değerlendirmelere göre, aBD'de motorinin galon fiyatı 28 Şubat'ta 3,75 dolar seviyesindeyken 11 Eylül'de ilk kez 6 doların üzerine çıktı.

Rusya'da da motorin fiyatları savaşın başlangıcından bu yana tırmandı. 27 Şubat öncesinde litre başına yaklaşık 77 ruble seviyesinde bulunan motorin fiyatı, eylül ortasında 82-83 rubleye çıktı.

Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti, yalnızca ham petrol arzını değil, doğrudan petrol ürünleri ticaretini de etkilediği için motorin piyasasındaki sıkışıklığı derinleştiriyor.

Uluslararası Enerji Ajansına (IEA) göre, normal koşullarda Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 5 milyon varil petrol ürünü taşınıyor. Konuya ilişkin, akışların ciddi ölçüde yavaşlaması, özellikle dizel, jet yakıtı ve sıvılaştırılmış petrol gazı (LPG) gibi rafine ürünlerde arz kayıplarını artırıyor.

Körfez ülkelerindeki rafinerilerden çıkan motorin ve gaz yağı ürünlerinin kritik bölümü Asya, Avrupa ve Afrika pazarlarına deniz yoluyla ulaştırılıyor. Hürmüz Boğazı'ndaki kesinti bu ticaret rotasını doğrudan etkilerken, piyasada yalnızca ham petrol değil, kullanıma hazır motorin arzı da azalıyor.

Bu nedenle motorin piyasasında oluşan sıkışıklık, ham petrol fiyatlarındaki hareketten bağımsız olarak ürün fiyatları ve rafineri marjları üzerinde ilave baskı oluşturuyor.

IEA'nın eylül ayı Petrol Piyasası Raporu'na göre, Körfez ülkelerinin net motorin ve gaz yağı ihracatı ağustosta günlük ortalama 390 bin varil seviyesinde yaşandı. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, bu rakam, Hürmüz Boğazı'ndan akışların ciddi ölçüde kısıtlı kalması nedeniyle savaş öncesi seviyenin dörtte birinin biraz üzerinde kaldı.

Rusya'nın rafinaj sistemindeki aksaklıklar ve Ukrayna'nın saldırılarını yoğunlaştırması sonrasında ürün ihracatındaki gerileme de küresel arz kaybını yükseltti.

Körfez ülkeleri ve Rusya'nın toplam net dizel ve gaz yağı ihracatı, ağustosta şubat ayına kıyasla günlük 1,6 milyon varil daha düşük yaşandı. Söz konusu ülkeler, şubatta küresel deniz yoluyla gerçekleştirilen petrol ürünü ticaretinin yaklaşık yüzde 45'ini oluşturuyordu.

Dikkat çekici bir önemli olay olarak, böylece Körfez'deki arz kayıpları ve Rusya'nın rafineri sistemindeki aksaklıklar, küresel motorin piyasasında aynı anda iki kritik tedarik kaynağının zayıflamasına yol açıyor.

Arzın sıkılaşması motorinin uluslararası piyasa fiyatını desteklerken rafinerilerin bu ürünü üretmekten elde ettiği marjların da yükselmesine neden oluyor.

Gündeme gelen gelişmeye göre, rafineri marjı, rafinerinin ham petrolü işleyerek motorin, benzin ve jet yakıtı gibi ürünlere dönüştürmesi sonucunda elde ettiği kazanç ve bu ürünlerin piyasa değeri arasındaki farkı ifade ediyor. Motorin fiyatının ham petrol fiyatından daha hızlı yükseldiği dönemlerde rafinerilerin motorin üretiminden elde ettiği marj da genişliyor.

Edinilen bilgilere göre, aBD Enerji Bilgi İdaresinin (EIA) verilerine göre, 2026'nın ikinci çeyreğinde ABD'de motorin ve jet yakıtı için rafineri marjları bir önceki yılın aynı dönemine göre iki kattan fazla arttı. Aynı dönemde benzin rafineri marjındaki tırmanış yaklaşık yüzde 60 oldu.

IEA da ağustosta Atlantik Havzası'ndaki rafineri marjlarının tarihi doruk noktası seviyeye ulaşmasında özellikle yükselen motorin marjlarının etkili olduğunu aktardı.

Motorin fiyatlarının benzin fiyatlarından farklı hareket etmesinde, iki ürünün küresel arz ve talep dinamiklerinin birbirinden ayrışması etkili oluyor. Ağır taşımacılık, sanayi, tarım ve jeneratörlerde yaygın kullanılan bir orta distilat ürünü olan motorin, ekonomik faaliyet ve enerji arzındaki değişimlere daha doğrudan tepki veriyor.

Özellikle Rusya'daki rafineri kesintileri ve Körfez'den gerçekleştirilen ürün sevkiyatlarındaki gerileme, küresel dizel ve gaz yağı arzını doğrudan etkilerken bu durum motorin fiyatlarının ham petrol fiyatlarından daha hızlı yükselmesine yol açabiliyor.

Türkiye'de motorin fiyatlarının oluşumunda uluslararası petrol ve petrol ürünü fiyatlarının yanı sıra döviz kuru, rafineri çıkış veya ithalat fiyatları, dağıtıcı ve bayi marjları ve vergiler etkili oluyor.

Bu nedenle küresel motorin piyasasında yaşanan arz sıkışıklığı ve buna bağlı ürün fiyatlarındaki tırmanış, döviz kuru hareketleriyle birlikte Türkiye'deki pompa fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturuyor.

Türkiye'de motorin fiyatları 27 Şubat'ta litre başına yaklaşık 60-62 lira seviyesinde bulunurken eylül içinde 100 lira civarları çıktı.

Türkiye'deki benzin ve motorin fiyatlarının hesaplanmasında Akdeniz piyasasındaki ürün fiyatları referans alınıyor. Motorinde Platts European Market Scan'de yayımlanan CIF MED (Genova/Lavera) 10 ppm ULSD fiyatı izlenirken dolar/ton cinsindeki bu fiyat döviz kuru üzerinden Türk lirasına çevriliyor ve motorinin litre karşılığı hesaplanıyor.

Bunun ardından rafineri çıkış fiyatlarına ÖTV, dağıtıcı ve bayi marjları ve nakliye maliyetleri eklenirken, son olarak KDV'nin de uygulanmasıyla tüketicinin istasyonda ödediği pompa fiyatına ulaşılıyor.

Benzin ihtiyacının tamamına yakını yerli rafinerilerden karşılanan Türkiye'de motorin ihtiyacının yaklaşık yüzde 53'ü yurt içi üretimden, yüzde 47'si ise ithalat yoluyla karşılanıyor.

Bu yapı, küresel motorin piyasasındaki arz ve fiyat hareketlerinin Türkiye'deki pompa fiyatlarına yansımasını kritik hale getiriyor.

Türkiye, küresel piyasalardaki olağanüstü fiyat hareketlerinin tüketiciye yansımasını sınırlamak amacıyla 5 Mart'ta Eşel Mobil sistemini devreye almıştı. Sistem, uluslararası petrol fiyatlarındaki değişimin pompa fiyatlarına etkisini vergiler üzerinden dengeleyerek akaryakıt fiyatlarındaki artışı sınırlamayı amaçlayan bir mekanizma olarak uygulanıyor.

Bu haberde bir hata mı var? Her türlü talep, şikâyet ve görüş için okur temsilcimize ulaşabilirsiniz.