Truman Show gerçek oldu... En uzun belgesel: 7 yaşında başladılar, 70'inde veda... 'Televizyonda bir daha benzeri çekilmez'

The i Paper’da yayımlanan yazı, 10 erkek ve 4 kız çocuğuyla başlayan bu televizyon deneyinin 63 yıllık hikâyesini anlatıyor. 1964’te ITV’de yayımlanan ilk Seven Up! aslında tek bölümlük bir program olarak tasarlanmıştı.

Çıkış noktası, insanın hayatının ilk yedi yılının yetişkinlikte kim olacağını, büyük ölçüde belirlediği düşüncesiydi. Yapımcılar bunun 1960’ların değişmekte olan İngiltere’sinde hâlâ geçerli olup olmadığını görmek istedi.

Bunun için farklı sosyal sınıflardan 14 çocuk seçildi. Özel okullarda okuyan ve daha altı yaşındayken Financial Times okuyan çocukların Oxford ya da Cambridge’e gidip gitmeyeceği merak ediliyordu. İşçi sınıfından gelen Tony Walker’a ise ileride suça karışıp karışmayacağı soruluyordu.

Bu bağlamda, '70 Up' yapımcısı Helen Houston, 63 yıl sonra ilk yılların önemine ilişkin şu sonuca varıyor: Hayat tahmin edilemez biçimde değişse de insanın ilk yedi yılı temel oluşturuyor.

İlk programın ardından ITV, yedi yıl sonra çocukları yeniden bulmaya kararname verdi. İkinci programı, ilk yapımda araştırmacı olarak çalışan Michael Apted yönetti. Daha sonra Hollywood’a geçen Apted, "The World Is Not Enough" adlı James Bond filmini de çekti. Ancak 'Seven Up' serisini bırakmadı. Yaklaşık kırk yıl boyunca, her yedi yılda bir, aynı insanların kapısını çaldı.

Kamuoyunda yankı uyandıran bu gelişmede, böylece seyirci onları 7, 14, 21, 28, 35, 42, 49, 56, 63 ve sürecin tamamlanmasıyla 70 yaşında gördü. Okullarını, işlerini, evliliklerini, boşanmalarını, çocuklarını, ekonomik sıkıntılarını, başarılarını ve hayal kırıklıklarını anlattılar. Herkes kameranın karşısında kalmak istemedi. Katılımcıların bazıları zamanla projeden rahatsız oldu.

Daha sonra BBC’de belgesel yapımcılığı yapacak Charlie Furneaux, 21 yaşından sonra seriden ayrıldı. Peter Davies ise 28 yaşında çekilmeye kararname verdi. O sırada lisede öğretmendi ve röportajı eğitim sistemi ile siyaset üzerine bir tartışmaya dönüşmüştü. Başbakan Margaret Thatcher’ı eleştiren sözleri nedeniyle ağır saldırıya uğradığını anlattı.

Davies yıllar sonra, 56 yaşındayken yeniden programa döndü. O dönemde yazar ve müzisyendi. Programa dönmesinin kitap ve müzik satışlarını artırmak amacı taşıdığı eleştirilerine de açıkça cevap verdi:

Bunun kendi hayatı olduğunu ve o sırada hayatında ne yapıyorsa belgeselde onun yer almasının doğal olduğunu söyledi. Ayrıca programdan sonra satışlarının gerçekten arttığını da saklamadı. Avukat John Brisby ise her yedi yılda bir yeniden kamera karşısına çıkmayı “zehirli bir hap” olarak tanımladı.

Serinin en dikkat çekici hikâyelerinden biri Neil Hughes’a ait. Neil yedi yaşında neşeli, dışa dönük bir çocuktu. Kameraya büyüdüğünde astronot olmak istediğini söylüyordu.

Hayatı ise bambaşka bir yöne gitti. Yetişkinliğinde depresyon dönemleri yaşadı ve zaman zaman evsiz kaldı. Daha sonra yerel siyasete girdi, seçilmiş bir yerel yönetici oldu ve ardından din adamlığı yaptı. '70 Up' için Asif Kapadia onunla yeniden buluştuğunda Neil Fransa’da tek başına yaşıyordu. Evi kitaplar ve eşyalarla doluydu. Kendisi de artık takıntılı biçimde eşya biriktirdiğini düşündüğünü söyledi.

Kamuoyunda yankı uyandıran bu gelişmede, serinin uzun yıllar yönetmenliğini yapan Michael Apted, 2021’de 79 yaşında hayatını kaybetti. Yapımcılar bunun üzerine final için Oscar ödüllü yönetmen Asif Kapadiaya başvurdu. Kapadia projeyi insan yaşamını anlatan benzersiz bir çalışma olarak gördüğünü ve kendisi için bu işi tamamlamanın büyük önem taşıdığını söyledi.

İki bölümden oluşan '70 Up'ın ilk kısmında eski format korundu. Önce geçmiş yıllardan görüntüler gösterildi, ardından hayatta kalan katılımcıların bugünkü yaşamlarına gidildi. İlk 14 çocuktan ikisinin artık hayatta olmadığı da belirtildi.

Finalin ikinci bölümünde ise belgeselin bakış açısı değişiyor. Katılımcıların yıllar boyunca Michael Apted ve program hakkında biriktirdikleri eleştiriler gündeme geliyor.

En dikkat çekici örneklerden biri Jackie Bassett. Jackie daha 2005’te yayımlanan '49 Up'ta, Apted’i kamera karşısında eleştirmişti. Yönetmenin erkek katılımcılara işleri ve kariyerleri hakkında sorular yöneltirken, kadınlara daha çok erkekler, seks ve çocuklar hakkında sorular sorduğunu söyledi. Apted’in kendisinin bu kadar zeki olacağını düşünmediğini de yüzüne karşı dile getirdi.

Avukat John Brisby’nin itirazı ise sınıfsal temsil konusundaydı. Brisby, Apted’in kendisini yıllarca serinin “zengin adamı” olarak kullandığını, buna karşılık ailesinin yabancı kökenlerinin ve hayatının diğer yönlerinin yeterince gösterilmediğini düşünüyordu. '70 Up'ta açıkça Michael Apted’i hiçbir zaman sevmediğini söyledi.

Takip eden süreçte, belgeselin bugün en çok tartışılan eski görüntülerinden biri Tony Walker’a ait. Tony işçi sınıfından geliyordu. Yedi yaşındayken jokey olmayı hayal ediyordu; daha sonra taksi şoförü oldu.

Bilindiği üzere, apted, Tony 21 yaşındayken ona geçmişi nedeniyle ileride suça bulaşmaktan korkup korkmadığını sormuştu. Tony şaşırarak karşılık vermişti: “Neden kötü olayım ki?”

The i Paper, bu sahneyi Apted’in ve dolayısıyla projenin başlangıçtaki sınıfsal önyargılarının tartışıldığı örneklerden biri olarak aktarıyor.

Yapımcı Helen Houston ise eleştirilere rağmen yapım ekibiyle katılımcılar arasındaki ilişkinin yıllar boyunca iyi olduğunu ve karşılıklı güvene dayandığını savunuyor. Bir başka sorun da kurgu. Yedi yıllık bir hayatın yaklaşık iki saatlik bir programa indirilmesi gerekiyor.

Peter Davies bu nedenle kendisini ekranda gördüğünde sürekli aynı şeyi düşündüğünü söylüyor: Gerçek hayatta ekranda gösterilenden çok daha karmaşık bir insan olduğunu.

1964’te kamera karşısına geçen yedi yaşındaki çocuklar artık 70’lerinde. Yapımcı Helen Houston, '70 Up' ile projenin doğal biçimde bir döngüyü tamamladığını ve bir yerde sona ermesi gerektiğini söylüyor. Peter Davies de finalin zamanlamasını doğru buluyor.

Programın bitmesine henüz üzülmediğini belirtiyor ve 63 yıllık deney için şu cümleyi kuruyor: “Televizyonda bir daha buna benzer bir şey göreceğimizi sanmıyorum.”

Peter Weir'in yönettiği ve başrolünde Jim Carrey'nin yer aldığı 1998 yapımı dram ve bilimkurgu türündeki ikonik bir sinema filmidir.

Doğduğu andan itibaren hayatı, Truman Burbank adlı adamın haberleşmesi olmaksızın 24 saat canlı yayınlanan dev bir reality şovudur. Yaşadığı kasaba devasa bir stüdyo, çevresindeki tüm insanlar ise birer oyuncudur. Truman durumdaki tuhaflıkları fark edip gerçeği aramaya başlar. Finalinde ise bireyin kendi hayatının kontrolünü ele alma çabasını anlatır.

Gözetlenme etiğini ve medyanın manipülasyon gücünü sorgular. Gözetim toplumunun yanı sıra, Platon'un mağara alegorisini, simülasyon evrenini ele alır. Jean Baudrillard'a göre simülasyon evreni; gerçek ile kurgunun, orijinal ile kopyanın arasındaki tüm ayrımların yok olduğu, gerçeğin yerini hipergerçekliğin (gerçekten de öte gerçek durumun) aldığı bir dünyadır.

💡 Neden Onemli? Sağlık haberleri, toplumun genel iyilik halini ilgilendiren kritik bilgiler içerir. Güncel sağlık gelişmelerini takip etmek, bilinçli kararlar almanıza yardımcı olur.