"Yorumcunun hakkı doğrudan ödenmeli"

Dünyanın dört bir yanından yorumcu hakları alanında çalışan meslek birlikleri ve uzmanlar, İstanbul’da bir araya gelerek görüştü. MÜYORBİR (Müzik Yorumcuları Meslek Birliği) ev sahipliğinde gerçekleştirilen, uluslararası icracı sanatçı meslek birlikleri ağı SCAPR’ın 2026 Çalışma Grubu Toplantıları, 25 Eylül’e kadar devam edecek.

Yorumcu haklarının uluslararası düzeyde korunması ve geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürüten meslek birliklerini aynı çatı altında buluşturan toplantıda, müzik endüstrisinin hızla değişen yapısı içerisinde icracı sanatçıların haklarının geleceği ve ülkeler arasında kurulabilecek yeni iş birliği modelleri değerlendirildi.

Toplantı kapsamında yaklaşık 60 ülkenin yorumcu meslek birliği ve 200’e yakın alanında uzman isim; yorumcu haklarının uluslararası düzeyde korunması, dijital hak yönetimi, veri paylaşımı, lisanslama sistemleri ve yapay zekânın icracı sanatçıların haklarına etkisi başta olmak üzere sektörün güncel gündemini değerlendiriyor. Ülkeler arasındaki iş birliğinin ve meslek birlikleri arasındaki veri paylaşımının geliştirilmesine yönelik çalışmalar da toplantının kritik başlıkları arasında yer alıyor.

Kamuoyunda yankı uyandıran bu gelişmede, buluşmada bunun yanı sıra iki meslek birliği, yorumcuların ses ve icralarının yapay zeka teknolojileri karşısında korunmasına yönelik ortak çalışma yürütülmesini öngören bir anlaşmaya imza attı.

MÜYORBİR Yönetim Kurulu Başkanı Burhan Şeşen, dijital müzik ekonomisinin büyüklüğüne karşın yorumcuların haklarının yeni teknolojiler karşısında korunması için somut mekanizmalara ihtiyaç olduğunu belirterek şunları söyledi:

“Dünyada streaming dediğimiz dijital müzik yayını ekonomisi 40 milyar dolara ulaşmış durumda ve dünya ekonomisinin yaklaşık yüzde 1’ini oluşturduğu tahmin ediliyor. Türkiye için bu alanda açıklanmış net bir veri yok; bununla birlikte Türkiye’deki telif ekonomisinin yıllık yaklaşık 3 milyar TL olduğunu, MÜYORBİR’in yıllık telif toplama ölçeğinin ise yaklaşık 200 milyon TL’ye ulaştığını görüyoruz. Buna karşın hak sahiplerinin dijital dönüşümden adil pay alabilmesi konusunda hâlâ kritik eksiklerimiz var. Yapay zekâ konusunda çözümümüz net: Bugüne kadar yapay zekâ sistemlerinde kullanılan yorumcu sesleri ve icraları tespit edilmeli ve bu kullanımlar için hak sahiplerine tazminat ödenmeli. Bundan sonraki kullanımlarda ise kullanımın tespit edilebildiği ve yorumcunun telifinin doğrudan ödendiği bir mekanizma kurulmalı.”

Bilindiği üzere, şeşen, özel kopyalama harcına da dikkat çekerek, “2024 yılında dünyada özel kopyalama harcı kapsamında 1 milyar Euro toplandı. Türkiye ise 26 yıldır bu harcın hak sahiplerine ödenmediği tek ülke. Dijitalleşmenin büyüttüğü ekonomide yorumcunun payını güvence altına alacak sistemleri artık hayata geçirmek zorundayız” dedi.

SCAPR Yönetim Kurulu Başkanı José Luis Sevillano ise farklı ülkelerdeki uygulamaların ortak çalışmalar açısından kritik bir deneyim sunduğunu belirterek şunları söyledi:

Belirtmek gerekir ki, “Bugün yapay zeka ürünü şarkılar, insanlar tarafından üretilen geleneksel müzik eserleriyle aynı platformlarda yarışıyor. Bu nedenle insan emeğiyle ortaya çıkan eserlerin ve icraların mutlaka bir karşılığı olmalı ve bu kullanımın ödemesi hak sahibine ulaşmalı. Meslek birliklerinin ortak çalışmaları bu açıdan çok kıymetli. Özel kopyalama, dijital platformlardan doğrudan ödeme ve yapay zeka kullanımlarının karşılığının hak sahiplerine ulaştırılması bugün en acil atılması gereken adımlar arasında.”